Radio ZET
Rozrywka
Filmy i seriale
Dziś polski mistrz literatury kończy 102 lata. Nie każdy zna jego prawdziwe nazwisko

Dziś polski mistrz literatury kończy 102 lata. Nie każdy zna jego prawdziwe nazwisko

Martyna Zielonka

2 min. czytania

08.11.2025 06:08

Józef Hen to ceniony pisarz, publicysta, dramaturg i scenarzysta. Na podstawie jego utworów zrealizowano wiele kultowych polskich filmów, w tym takie arcydzieła, jak „Nikt nie woła”, czy „Prawo i pięść”. Mało kto jednak wie, że nazwisko, którym się posługuje jest tak naprawdę jego pseudonimem.

Z tego artykułu dowiesz się:

Jakie nazwisko nosił przed wojną Józef Hen.
Które utwory przyniosły artyście sławę.
Które filmy i seriale zrealizowano na podstawie dzieł słynnego pisarza.

W czasie wojny zmienił nazwisko

Józef Hen obchodzi dziś 102. urodziny. Ceniony artysta przyszedł na świat 8 listopada 1923 roku w rodzinie żydowskiej jako Józef Cukier (nazwisko rodowe porzucił w 1944 roku, przyjmując pseudonim „Hen”). Wychowywał się w kamienicy przy ul. Nowolipie 53 w Warszawie, wraz z trójką starszego rodzeństwa. Jego ojciec pracował jako rzemieślnik-hydraulik, matka zaś zajmowała się domem.

Zarówno Józef, jak i jego bliscy, zostali mocno doświadczeni przez wojnę. Przyszły pisarz stracił ojca (zginął w obozie w Buchenwaldzie), brata (zaginął podczas pracy w łagrze w Rybińsku) oraz siostrę Mirkę (padła ofiarą Ukraińców pod Lwowem). Matka Hena przeszła przez getto warszawskie i obóz w Majdanku, a po wojnie wraz z córką Stellą, która przeżyła zesłanie do Jakucji, wyemigrowała do Izraela.

Sam artysta w listopadzie 1939 roku przedostał się na wschód – najpierw do Białegostoku, a później do Lwowa. Wojnę spędził w Związku Radzieckim, nieustannie dążąc do wcielenia do armii gen. Andersa. Ostatecznie nie został do niej przyjęty. W 1944 roku zgłosił się zaś do Ludowego Wojska Polskiego i wtedy też zaczął publikować pierwsze utwory, przyjmując znany dziś pseudonim. Publikował w „Głosie Żołnierza”, a po wojnie został redaktorem tygodnika „Żołnierz Polski”. Swoją pierwszą książkę „Kijów, Taszkent, Berlin. Dzieje włóczęgi” wydał w 1947 roku. Powieść została uznana za obiecujący debiut i zwróciła uwagę krytyki na młodego pisarza.

Znasz klasyki literatury? Dalszą część artykułu znajdziesz pod quizem...

Quiz: Klasyka polskiej literatury - czy wiesz, z której książki pochodzi ten fragment?

1/10 "Bo serce nie sługa, nie zna, co to pany, I nie da się przemocą okuwać w kajdany."

"Przedwiośnie" Stefan Żeromski

"Pan Tadeusz" Adam Mickiewicz

"Noce i dnie" Maria Dąbrowska

Wielkie dzieła Józefa Hena

Hen pisał reportaże, nowele, opowiadania, prozę historyczną i powieści dla dorosłych i młodzieży, a także scenariusze filmowe, które niekiedy sam reżyserował, m.in. „Autobusy jak żółwie”. Popularność przyniosły mu dzieła, na podstawie których powstały scenariusze kultowych filmów i seriali:

„Krzyż walecznych”, „Nikt nie woła” (filmy Kazimierza Kutza)
„Prawo i pięść” (eastern w reżyserii Jerzego Hoffmana i Edwarda Skórzyńskiego)
„Rycerze i rabusie”
„Crimen”

Pisarz był także autorem wielu scenariuszy filmowych nie tylko dla ekranizacji własnej twórczości, ale i serialu „Życie Kamila Kuranta”, czy filmu „Stara baśń. Kiedy słońce było bogiem”. W jego dorobku znajdziemy także m.in. powieść dla młodzieży („Bitwa o Kozi Dwór”), dwie autobiograficzne powieści tworzące cykl „Teatr Heroda” („Przed wielką pauzą” oraz „Opór”), liczne zbiory opowiadań („Nie boję się bezsennych nocy”, „Nowolipie”), czy beletryzowane biografie („Ja, Michał z Montaigne”). Za swoje osiągnięcia odebrał wiele prestiżowych nagród, wyróżnień i odznaczeń, w tym Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski oraz Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”. Dwa lata temu przyznano mu zaś Paszport Polityki w kategorii Kreator Kultury.