Kończyłby dziś 89 lat. Polacy wciąż podziwiają dzieła „poety przeklętego”

Urodził się we Francji, sławę zyskał w Polsce

Edward Stachura przyszedł na świat we Francji. Jego rodzina wyemigrowała tam za chlebem. Ojciec pracował w fabryce, a matka zajmowała się czwórką dzieci: Ryszardem, Edwardem, Elianą i Janem. Mieszkali w Charvieu, na robotniczym osiedlu Reveil. Niewiele osób wie, że słynny poeta na chrzcie otrzymał imiona Jerzy Edward. Ani on, ani jego bliscy, nigdy nie używali jednak tego pierwszego. Z tego względu, w latach 70., już w Polsce, oficjalnie dokonał korekty, zostawiając jedynie drugie imię. 

Choć Stachura dorastał na obczyźnie, uczył się języka polskiego w polskiej szkółce, do której uczęszczał po lekcjach. Dzięki temu, kiedy wraz z bliskimi przeprowadził się do Polski pod koniec lat 40., dobrze władał zarówno francuskim, jak i polskim. Rodzina osiadła w Łazieńcu, niedaleko Aleksandrowa Kujawskiego, gdzie 11-letni Edward rozpoczął naukę w Szkole Podstawowej. Jako uczeń sprawował się całkiem nieźle, nie był jednak lubiany przez kolegów. "Kto lubi chłopaka, który się mądrzył, który kogoś poprawiał bez przerwy albo zwracał uwagę. My nie byliśmy przyzwyczajeni by zwracać uwagę nauczycielce czy też coś jej odpowiedzieć. On uważał to za swój obowiązek, jeśli miał jakieś uwagi czy coś więcej wiedział, głośno o tym mówił." - mówił po latach Maciej Zegarowski, kolega z klasy.

Jak dobrze znasz polską literaturę? Jesteś mistrzem, jeśli zgarniesz 100 proc. punktów! Dalsza część artykułu znajduje się pod quizem.

Quiz: Test z polskiej literatury. Przypasuj bohatera do książki, w której się pojawia

1/15 W którym utworze występuje Stanisław Wokulski?

"Granica"

"Lalka"

"Potop"

Dalej

Po ukończeniu podstawówki, uczęszczał do LO w Ciechocinku. To właśnie w czasach licealnych zaczął pisać pierwsze utwory. Zainteresowany artystycznym światem, ostatecznie porzucił plan zdawania egzaminów na elektronikę. Zamiast tego wybrał romanistykę na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim. Wiadomo jednak, że na studia wybrał się głównie ze względów pragmatycznych - chciał uniknąć poboru do wojska. Mimo licznych trudności, w tym z załatwieniem miejsca w akademiku (przez blisko dwa miesiące tułał się i żebrał), znajdował czas na pisanie. Debiutował w "Twórczości" zbiorem "Jeden dzień". Tomik wzbudził ogromne zainteresowanie i wywarł wrażenie m.in. na Jarosławie Iwaszkiewiczu. 

Zobacz także

Pisarz zdecydował się na eksperyment. Dziś każdy kojarzy tytuł tego dzieła

Pisarz wymyślił termin, którego Polacy używają do dziś. Jest w tytule sławnej powieści

Obraz "uchronił" miasto od zagłady. Słynny pisarz nazwał go "najwspanialszym na świecie"

Na początku 1967 r. Stachura zaczął pisać "Siekierezadę albo zimę leśnych ludzi", swoją najpopularniejszą powieść. Inspirowana życiem osobistym pisarza książka została uhonorowana Nagrodą im. Stanisława Piętaka i zamieszczona na liście najbardziej znanych dzieł literatury polskiej (Encyklopedia PWN). Na jej podstawie Witold Leszczyński nakręcił w połowie lat 80. głośny dramat z Edwardem Żentarą w roli głównej. 

Artysta nawiązywał w niej do swojego pobytu w Kotuli, gdzie poświęcał się pisaniu, ale i przysłuchiwał rozmowom drwali, sporządzał notatki i szkicował opisy, które znalazły się później w słynnej "Siekierezadzie". Tłem utworu były okoliczne lasy i wsie, prototypami bohaterów zaś tamtejsi mieszkańcy i pracownicy leśni. 

Idol młodzieży

Stachura uchodził za outsidera, tułacza, który nigdzie nie może zagrzać miejsca, pracuje dorywczo i właściwie nie przejmuje się zasadami. Tak swobodny styl życia imponował wielu młodym Polakom - dla wielu z nich pisarz był idolem. Niemal każdy kojarzył jego dżinsy, torbę podróżną i gitarę z, którą podróżował i przy której dźwiękach śpiewał swoje wiersze. Przez lata maksymalnie korzystał z życia, zachęcając innych do tego samego. On sam, jak się miało później okazać, nie był do końca szczęśliwy. Aż trzykrotnie próbował odebrać sobie życia. Czwarta próba okazała się skuteczna. Zmarł w swoim mieszkaniu na warszawskiej Pradze, 24 lipca 1979 roku.

"Zjeździłem pół świata, w tylu miejscach byłem. Człowiekowi-nikt wszędzie było dobrze. Edwardowi Stachurze tu i ówdzie było nieźle. Mnie, cieniowi Edwarda Stachury, wszędzie jest teraz źle. Nie mogę sobie znaleźć miejsca. (…) Chciałem i nawet jeszcze chciałbym zaczepić się jakoś o ten świat, ale ciągle mi się to nie udaje" - pisał w swoim dzienniku.

W chwili śmierci artysta miał zaledwie 42 lata. Pozostawił jednak po sobie wiele wybitnych dzieł. Czytelnicy i krytycy wciąż zachwycają się takimi tytułami, jak:

• "Cała jaskrawość"
• "Fabula rasa"
• "Missa pagana"
• "Kropka nad ypsylonem"
• "Po ogrodzie niech hula szarańcza"
• "Dużo ognia"

5 wciągających polskich książek, które każdy powinien przeczytać choć raz w życiu

5 Zobacz galerię

fot. Shutterstock

Źródło: Radio ZET/ Wikipedia/dzieje.pl/VIVA!