Radio ZET
Rozrywka
Filmy i seriale
Zapomniany film legendy polskiego kina. Kim była „Matejanka”?

Zapomniany film legendy polskiego kina. Kim była „Matejanka”?

Martyna Zielonka

2 min. czytania

08.10.2025 18:16

Film „Na straży swej stać będę” często określany jest jako dodatek do słynnej trylogii Kazimierza Kutza, w skład której weszły takie dzieła, jak: „Sól ziemi czarnej”, „Perła w koronie” i „Paciorki jednego różańca”. W swojej kolejnej produkcji artysta wraca na Śląsk, tym razem skupiając się na losach postaci, walczących z koszmarem II wojny światowej. Jedną z nich jest Majka, dziewczyna, która próbuje przetrwać, nawiązując współpracę z Gestapo. Pierwowzorem tej bohaterki miała być Helena Mathea, zwana „Matejanką” – Górnoślązaczka podejrzewana o kolaborację z Niemcami.

Z tego artykułu dowiesz się:

W 1984 roku na ekrany kin wszedł film „Na straży swej stać będę”.
Produkcja, osadzona w czasach II wojny światowej, opowiadała o losach Janka i Majki.
Postać dziewczyny była wzorowana na Górnoślązaczce, posądzanej o współpracę z Niemcami.

Twórcy, fabuła i obsada „Na straży swej stać będę”

„Na straży swej stać będę” to film wojenny zrealizowany przez Kazimierza Kutza na podstawie jego własnego scenariusza. Reżyser współpracował m.in. z Wiesławem Zdortem (zdjęcia) i Wojciechem Kilarem (muzyka) oraz plejadą cenionych polskich aktorów: Krzysztofem Kolbergerem, Andrzejem Grabarczykiem, Andrzejem Golejowskim, Wojciechem Wysockim, Teresą Szmigielówną i Dorotą Kamińską. Ważne role odegrały też nieco mniej znane polskie artystki – Marta Straszna, Lidia Maksymowicz i Iwona Świętochowska.

Rozwiąż quiz o polskich filmach. Jesteś mistrzem, jeśli zgarniesz 100 proc. punktów! Dalszą część artykułu znajdziesz pod quizem...

Quiz: Z tych kultowych polskich filmów możemy być dumni. Znasz choć połowę? [Quiz]

1/14 Z jakiego filmu pochodzi cytat: "Nie mamy pańskiego płaszcza i co pan nam zrobi?"

"Hydrozagadka"

"Miś"

"Rejs"

Akcja filmu rozpoczyna się 23 września 1939 roku. Janek Klimza (Kolberger) po klęsce kampanii wrześniowej, przekraczając nocą granicę, powraca w mundurze na swój rodzinny Śląsk. Tam, podczas odwiedzin u pogrążonego w depresji przyjaciela Darka, zwraca uwagę na jego siostrę, Majkę. Piękna i uwodzicielska dziewczyna stara się pozostawać blisko Janka, jednocześnie wstępując do założonej przez niego konspiracyjnej organizacji antyniemieckiej. Jest przy tym jednak bardzo zaborcza, co odstrasza chłopaka, który finalnie odrzuca jej zaloty. Majka czuje się poniżona. Wkrótce później mieszkanie Klimzów nachodzą gestapowcy…

Majka miała realny odpowiednik. Co wiemy o „Matejance”?

Produkcja debiutowała na ekranach 8 października 1984 roku, ale nie zyskała tak dużego rozgłosu, jak wspomniana trylogia. Obraz, wyróżniony na Koszalińskim Festiwalu Debiutów Filmowych „Młodzi i Film”, otrzymał jednak pozytywne recenzje. Film chwalono m.in. za kreacje aktorskie, w tym znakomitą rolę Iwony Świętochowskiej, która wcieliła się w zmysłową Majkę.

Jej bohaterka, jak czytamy na stronie filmpolski.pl, miała być odpowiednikiem, owianej lokalną legendą, Heleny Mathei, popularnie zwanej „Matejanką”. Górnoślązaczka wywodziła się z patriotycznej rodziny i sama tuż po wybuchu II wojny światowej trafiła do konspiracji. Działała w lokalnym oddziale Sił Zbrojnych Polski, otrzymując pseudonim „Julka”. W 1940 roku doszło do masowych aresztowań członków grupy, a potem także egzekucji. Podejrzewa się, że to właśnie Mathea donosiła na działaczy podziemia.

Źródło: Radio ZET/Film Polski/Wikipedia