To ostatnia „wstrząsająca kreacja” legendy PRL. Zmarł tydzień przed premierą

• Zdzisław Maklakiewicz uznawany był za jednego z najwybitniejszych aktorów PRL-u.
• Widzowie pokochali go przede wszystkim za komediowe wcielenia, w tym rolę inżyniera Mamonia w „Rejsie”.
• Aktor doskonale sprawdzał się również w kreacjach dramatycznych. Do historii telewizji przeszedł jego występ z serialu „Polskie drogi”.

„Miał swój styl rozpoznawalny nawet w złych czy wręcz okropnych filmach” - mówił o nim krytyk filmowy Krzysztof Mętrak. Zdzisław Maklakiewicz należy do grona aktorów, którzy zapisali się na kartach historii polskiego  kina i telewizji znakomitymi kreacjami drugoplanowymi. Nierzadko swoimi występami przyćmiewał nawet głównych bohaterów. „Nikt nie potrafi grać postaci pozornie pospolitych i nieciekawych, tak przenikliwie, jak on” – podkreślał po latach Tadeusz Konwicki, umieszczając artystę w gronie najbardziej wyjątkowych osobowości okresu PRL-u.

Powstaniec, który został aktorem

Zdzisław Maklakiewicz urodził się 9 lipca 1927 roku w Warszawie. Młodość spędził w szeregach Armii Krajowej, z którą stanął do walki z niemieckim okupantem. Brał udział w powstaniu warszawskim, za co w 1944 roku został aresztowany, a następnie trafił do obozu jenieckiego. Traumatyczne wydarzenia z okresu II wojny światowej odcisnęły na nim ogromne piętno i cierpnie, które jak twierdził, towarzyszyły mu przez całe życie.

By pozbyć się nadmiaru emocji i podzielić z innymi swoją wrażliwością, w 1947 roku przeprowadził się do Krakowa, gdzie rozpoczął studia w Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej. Wybrał aktorstwo i reżyserię, jednak jedynie pierwszy z wymienionych kierunków udało mu się ukończyć. Początkowo można go było zobaczyć przede wszystkim na scenach teatralnych – grał w krakowskim Teatrze Ludowym, warszawskim Teatrze Syrena oraz w Teatrze Polskim we Wrocławiu.

Bardzo szybko upomniało się o niego również kino. Jego ekranowym debiutem była rola Józefa Bednarczyka w filmie „Wspólny pokój” z 1959 roku. Krótko po tym aktor pojawił się m. in. w filmie o tytule „Rozwodów nie będzie” oraz w komedii „Święta wojna”. Reżyserzy cenili jego naturalny wdzięk i talent, który można było podziwiać głównie w produkcjach komediowych. Widzowie do dziś z sentymentem wspominają jego występy w „Rejsie”, „Hydrozagadce”, „Nie ma mocnych”, czy „Co mi zrobisz, jak mnie złapiesz”.

„Wstrząsająca kreacja”

Choć Maklakiewicz słynął z komedii, wybitny był również w rolach dramatycznych. Kiedy w 1977 roku zaproszono go na plan serialu „Polskie drogi”, aktor nareszcie mógł się pokazać z zupełnie innej strony niż dotychczas. W produkcji Janusza Morgensterna zagrał profesora Karola Marię Fabiankiewicza, który został zmuszony przez gestapowca (Zdzisław Salaburski) do tańca w takt „Karnawału” Roberta Schumanna. W efekcie mężczyzna umiera na parkiecie na zawał serca.

„Wstrząsająca kreacja. Tą kreacją bije na łeb tych wszystkich tak zwanych gwiazdorów.” - ocenił Janusz Kondratiuk w filmie „Zdzisław Maklakiewicz”. „Był tu tak odmienny od większości swoich filmowych wcieleń, że odruchowo narzucało się pytanie, dlaczego tak rzadko powierzano mu duże dramatyczne role” – dodał Krzysztof Demidowicz, podkreślając, że ta kreacja nabrała później niezwykle symbolicznego wymiaru.

Występ Maklakiewicza w "Polskich drogach"  był bowiem jednym z ostatnich w jego karierze. Aktor zmarł 9 października 1977 roku, na tydzień przed premierą odcinka, w którym pokazano słynną scenę z jego udziałem. W chwili śmierci miał zaledwie 50 lat.

Źródło: Radio ZET/dzieje.pl/Onet Film