Wygrał Nobla z literatury, ale nie był pisarzem. Z jednego powodu jego dzieł lepiej nie czytać

Kim był Dario Fo?

Dario Fo, włoski dramaturg, aktor i satyryk, urodził się w 1926 roku w Sangiano w Lombardii. Pochodził z rodziny o silnych tradycjach ludowych, które później wpłynęły na jego twórczość. W młodości studiował w mediolańskiej Akademii Brera, jednak szybko porzucił naukę, by poświęcić się teatrowi. Tworzył monologi i spektakle inspirowane średniowiecznymi żonglerami słowa, komedią dell’arte oraz tradycją improwizacji, z czego uczynił swój znak rozpoznawczy.

Rozwiąż quiz literacki. Jesteś mistrzem, jeśli zdobędziesz 100 proc. punktów! Dalsza część artykułu pod quizem.

Wraz z żoną, Francą Rame, założył własny teatr, który stał się przestrzenią krytyki społecznej i politycznej. Fo w swoich sztukach bezlitośnie punktował władzę, instytucje Kościoła, korupcję i nadużycia systemu. Najsłynniejsze jego dramaty to „Mistero Buffo” oraz „Przypadkowa śmierć anarchisty”, które przyniosły mu światową sławę dzięki połączeniu komizmu, groteski i trafnych obserwacji rzeczywistości.

W 1997 roku otrzymał Literacką Nagrodę Nobla za „przywracanie ducha średniowiecznego błazna, który mówi prawdę wbrew możnym i w obronie zwykłych ludzi”. Artysta zmarł w 2016 roku.

Uprowadzenie Franki Rame podczas „lat ołowiu” we Włoszech

22 marca 1973 roku grupa neofaszystów, działająca przy prawdopodobnym wsparciu służb państwowych, uprowadziła Frankę Rame w biały dzień. Celem nie był okup, lecz zastraszenie i uciszenie jej zarówno jej, jak i jej męża, których twórczość w tamtym czasie była niewygodna. Podczas kilkugodzinnego przetrzymywania Frankę Ramę poddano torturom i przemocy seksualnej.

Były to we Włoszech tzw. lata ołowiu (wł. Anni di piombo) - okres zamachów, porwań i starć między skrajną prawicą a skrajną lewicą, często przy biernej lub niejasnej roli części aparatu państwowego.

Fot.

Redakcja poleca

Każda jego książka to w Polsce wielki bestseller. Polacy czytają te hity na potęgę

Ten hit Netflixa to ekranizacja wielkiej książki. Widzowie nie mają jednak złudzeń

To na podstawie jego książki powstał najlepszy polski film wszech czasów

Twórczo Dario Fo. Jak ją poznać?

Twórczość Fo pozostaje dostępna także dla polskich odbiorców. Jego najważniejsze utwory zostały przetłumaczone na język polski i regularnie pojawiają się w repertuarach teatrów, zarówno instytucjonalnych, jak i niezależnych.

Teksty Fo można łatwo znaleźć w bibliotekach oraz publikacjach książkowych, co pozwala poznać jego dorobek również poza sceną. Dzięki temu polscy czytelnicy i widzowie mogą bez przeszkód odkrywać jego niezwykły, błazeński, a jednocześnie głęboko zaangażowany świat.

Jednakże z racji, że jego najwybitniejsze utwory pisane były na scenę i opierały się w dużym stopniu o improwizację, poznanie jego dzieł w pełni możliwe jest jedynie na żywo – w teatrze. W tym celu warto wypatrywać w repertuarach spektakli, które powstały w oparciu o teksty i filozofię włoskiego noblisty.

Fot.

Kontrowersyjny Nobel dla Dario Fo. Czegoś takiego jeszcze nie było

Nagroda Nobla dla Daria Fo była wydarzeniem niecodziennym, bo rzadko wyróżnia się twórców tak mocno związanych z teatrem. Akademia Noblowska zwykle nagradza autorów prozy lub poetów, a Fo był przede wszystkim aktorem, improwizatorem i dramatopisarzem, który czerpał z ludowej tradycji błaznów i ostrej satyry. Jego sztuki często krytykowały władzę, Kościół i system polityczny, co czyniło go postacią kontrowersyjną.

Właśnie dlatego jego nagroda wzbudziła szerokie dyskusje. Dla jednych była to odważna decyzja, doceniająca znaczenie teatru zaangażowanego społecznie i sztuki, która przemawia do szerokiej publiczności. Dla innych – zaskoczenie, bo Fo nie wpisywał się w tradycyjny kanon noblistów.

Źródło: Radio ZET/ Wikipedia