Ostatni film geniusza PRL. Był kandydatem do Oscara, choć nie zdążył go dokończyć
Nie dość, że to naprawdę dobry film, to jest szalenie ważny dla polskiej kinematografii. Oprócz tego idzie za nim bardzo ciekawa, ale przykra historia. Poznajcie kulisy powstawania “Pasażerki” - filmu, który był polskim kandydatem do Oscara, choć nie został ukończony.
Z tego artykułu dowiesz się:
- O czym jest film “Pasażerka”.
- Dlaczego nie ukończono tego filmu.
- Jak film został odebrany przez krytyków i jakie to miało znaczenie dla kina polskiego i europejskiego.
O czym jest film “Pasażerka”?
Walter i Liza wracają transatlantykiem do Europy. Wśród pasażerów Liza rozpoznaje znajomą twarz, co uruchamia w niej lawinę wspomnień. Bohaterka ma za sobą mroczną przeszłość, bo podczas trwania II wojny światowej pracowała w kobiecej formacji SS na terenie Auschwitz. Kobieta, którą zobaczyła na statku przypomniała jej Martę - więźniarkę, z którą łączyła ją nietypowa relacja. Liza postanawia wyjaśnić Walterowi, co zaszło w jej życiu na terenie obozu koncentracyjnego, co przenosi widza do jej retrospekcji. Poznajemy jednak dwa warianty tej historii.
Quiz: Quiz. Polska Szkoła Filmowa, czyli test z klasyków rodzimego kina
Warto wiedzieć, że scenariusz filmu zainspirowało słuchowisko Zofii Posmysz pt. “Pasażerka z kabiny 45”, w którym zawarła autobiograficzny wątek z czasów II wojny światowej. Będąc więźniarką w Auschwitz-Birkenau wdała się w psychologiczną rozgrywkę z jedną ze strażniczek. Prawidłowe rozpoznanie jej intencji i umiejętność unikania jej gniewu uratowało jej życie.
Kulisy powstawania “Pasażerki”
Andrzej Munk nawiązał więc współpracę przy tworzeniu scenariusza z Posmysz, zasięgnął literatury obozowej, która również pozwoliła mu poszerzyć perspektywę podczas tworzenia filmu. Przykładał się do każdego szczegółu produkcji - montaż, światło i dźwięki obozu miały współgrać z dialogami i z dramatyczną relacja Lizy z Martą. Ewelina Nurczyńska-Fidelska, opowiadała później w swojej książce o reżyserze, że Munk “odczuwał ciągłe niezadowolenie wynikające z niewspółmierności efektów natury artystycznej”.
W tej samej książce (“Andrzej Munk”, 1997) scenarzysta Andrzej Brzozowski opowiadał, że “Munk sprawiał wrażenie niewrażliwego na dokumentację zbrodni oświęcimskiej” oraz “obsesyjnie powiększał materiał filmowy, a czterdzieści ekranowych minut według scenopisu urosło do przeszło godziny”. “Pasażerka” była więc projektem, który szczególnie pochłonął reżysera. Poświęcał mu każdą wolną chwilę i pracował nad najdrobniejszym szczegółem.
Film, który przerwała tragedia
Jednak historia zostaje przerwana przez dramatyczny wypadek samochodowy, w wyniku który ginie Andrzej Munk. Reżyser zmarł 20 września 1961, pozostawiając po sobie film zrealizowany jedynie w częściowo. Ekipa filmowa zdecydowała się, że dokończy montaż tak ważnego dla Munka dzieła.
Produkcja została bardzo dobrze przyjęta przez krytykę zarówno polską jak i zagraniczną. “Pasażerka” zdobyła Specjalne Wyróżnienie Honorowe Jury oraz nagrodę FIPRESCI na Festiwalu Filmowym w Cannes, a na Festiwalu Filmowym w Wenecji nagrodę Stowarzyszenia Dziennikarzy Włoskich, a Jean-Luc Godard uznał film Munka za najlepszy film o wojnie.
“Pasażerka” długo była jednym z najbardziej znanych polskich filmów za granicą, zwłaszcza że w 1964 roku została oficjalnym polskim kandydatem do rywalizacji o Oscara w kategorii najlepszego filmu nieanglojęzycznego. Produkcja nie doczekała się nominacji, jednak echo szumu, jakiego narobiła na scenie kina europejskiego, jeszcze długo rozchodziło się po świecie. Dziś uważa się, że to ostatni film zaliczany do polskiej szkoły filmowej.
Źródło: RadioZET/Wikipedia/Filmpolski/”Andrzej Munk”, Ewelina Nurczyńska-Fidelska (1997)
![Kadr z filmu](https://s.eurozet.pl/cbz/2026/10/14/f3a3bb4a/2500348-179x101-fe3f71aaeb.png "Kadr z filmu "Godzilla"")
